Autor odpowiedzi:
ks. dr hab. Roman Szewczyk

Pytanie: Czy prawo zabrania, czy zezwala na obecność symboli religijnych w przestrzeni publicznej?

Odpowiedź: 
Symbole religijne są obecne w przestrzeni publicznej. Widzimy je w otwartej przestrzeni, w zakładach pracy, urzędach i szkołach. Ustawodawstwo w materii obecności krzyża w polskiej szkole było przedmiotem wielokrotnego badania przez Trybunał Konstytucyjny pod kątem konstytucyjności, legalności, zgodności z Konstytucją oraz z ustawą o gwarancjach wolności sumienia i wyznania z 1989. Trybunał Konstytucyjny zbadał pod kątem konstytucyjności rozporządzenia Ministra Edukacji z 14 kwietnia 1992 r., które umożliwiało, między innymi, eksponowanie krucyfiksów w salach lekcyjnych szkół państwowych. Trybunał orzekł, że przepisy te nie naruszają wolności sumienia i wyznania oraz zasady rozdziału państwa i kościoła zagwarantowanej w artykule 82 Konstytucji wtedy obowiązującej, ponieważ nie ustanawiają one nakazu umieszczania tych symboli. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepis jest zgodny z odpowiednimi artykułami Konstytucji oraz z ustawą o gwarancjach wolności sumienia i wyznania. Obecność symboli religijnych w innych miejscach publicznych, takich jak urzędy, szpitale, więzienia i inne miejsca wynika w Polsce z wielowiekowej tradycji zakorzenionej w chrześcijaństwie i historii naszego narodu. W czasach największych przemian w Polsce - łącznie z ostatnimi nazywanymi demokratycznymi – krzyż był obecny w przestrzeni publicznej. Współcześnie wyrażane są wątpliwości względem obecności krzyża w miejscach publicznych takich jak miejsca pracy, urzędy czy sala obrad Sejmu. Zarówno ekspertyzy prawne jak i wyroki sądowe wskazują na to, że obecność krzyża w urzędach czy sali obrad Sejmu nie narusza zasady niedyskryminacji poprzez eksponowanie symboli religijnych i nie wywiera wpływu na światopogląd urzędników czy posłów oraz nie narusza dóbr osobistych. 
W swoim orzecznictwie Europejski Trybunał Praw Człowieka usiłuje znaleźć równowagę pomiędzy respektowaniem zasady świeckości państwa a prawem do wolności religijnej, które zakłada możliwość eksponowania symboli religijnych. Orzecznictwo ETPCz, tak jak orzecznictwo wewnątrzkrajowe wielu państw europejskich, zgodnie podkreśla poza religijną symbolikę krzyża. Krzyż, będący symbolem chrześcijaństwa, posiada przede wszystkim znaczenie religijne oraz ponadto znaczenie i wartość historyczną oraz kulturową. Dlatego też stanowi symbol nie tylko dla ludzi wierzących, lecz również dla tych wszystkich, którzy akceptują jego obecność historyczną i kulturową. Ekspozycja krzyża nie stoi w sprzeczności z ustawodawstwami narodów europejskich ani z Europejską Konwencją Praw Człowieka o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i tym samym nie narusza zasady świeckości państwa. 
Programowe usuwanie elementów religijnych z różnych dziedzin kultury i życia publicznego jest dyskryminujące dla ludzi religijnych, natomiast wprowadzanie elementów religijnych do kultury nie musi być dyskryminujące dla ludzi areligijnych. Prowadzenie dialogu pomiędzy obywatelami pragnącymi eksponować swoje symbole religijne a tymi, którzy przeciwstawiają się ich obecności w przestrzeni publicznej, pozwoli uniknąć sytuacji konfliktowych oraz pozwoli na rozwój dialogu w duchu tolerancji i wzajemnego szacunku. 

Szerzej na ten temat: 
R. Szewczyk, Państwa narodowe i obecność symboli religijnych w przestrzeni publicznej