Autor odpowiedzi:
dr Ewelina Mączka

Pytanie: 

Autor odpowiedzi:
dr Ewelina Mączka

Pytanie: 
W jaki sposób symbolika zombie wiąże się z historycznym doświadczeniem niewolnictwa na Haiti?

Odpowiedź:
Społeczeństwo Haiti przejawia niezwykły wachlarz społeczno-kulturowo-religijny, w którym na przestrzeni wieków doszło do połączenia elementów wierzeń europejskich z afrykańskimi. Kult vodou narodził się wśród niewolników, którzy stali się wierni systemowi przekonań religijnych ukształtowanych w okresie zniewolenia. Dziesięciolecia niewolnictwa znacząco wpłynęły na mentalność współczesnego społeczeństwa haitańskiego, czego przejaw można znaleźć w alegorii zombie. Zrozumienie wieloaspektowości zombie wymaga zrozumienia kontekstu haitańskiej kultury, uwzględnienia odpowiednich elementów językowych i społecznych. 
Analizując teksty dotyczące zombie, można wysunąć wniosek, że zombie stanowią pewien fenomen kulturowy, w którym zawarty jest stan zawieszenia społecznych funkcji, a także możliwości podejmowania decyzji dotyczących własnego życia. W okresie kolonialnym, niewolnik był człowiekiem zagubiony, pozbawionym naturalnego środowiska. Nowy Świat okazał się piekłem, w którym Afrykańczycy zostali pozbawieni tożsamości i więzi rodzinnych, zaś „właściciele niewolników stworzyli ideologię podległości, szukając legitymizacji swej władzy w prawach naturalnych albo boskich. Przybrała ona formę ideologii rasistowskiej, ponieważ niewolnictwo w Nowym Świecie zaczęto utożsamiać wyłącznie z ludźmi afrykańskiego pochodzenia" (Berlin, 2010, s. 27). Człowiek w chwili stania się niewolnikiem tracił możliwość decydowania o sobie. Niewolnictwo znacząco odcisnęło swoje piętno w haitańskiej pamięci. Trauma niewolnictwa była przekazywana w rodzinach z pokolenia na pokolenie. W wierzeniach vodou zombie to człowiek pozbawiony własnej woli, który zostaje podporządkowany innemu człowiekowi i zmuszony do wykonywania pracy. Taka wizja bardzo przypomina sytuację niewolników w czasach kolonialnych – byli oni traktowani jak własność, pozbawieni wolności, prawa do decydowania o sobie oraz kontroli nad własnym życiem. 
W tym sensie zombie staje się metaforą całkowitej utraty podmiotowości. Osoba zamieniona w zombie nie ma własnej świadomości ani możliwości sprzeciwu, co odzwierciedla doświadczenie zniewolenia i uprzedmiotowienia ludzi w systemie niewolniczym. Motyw ten pokazuje również głęboko zakorzenioną traumę historyczną, która została zachowana w kulturze i wierzeniach ludowych Haiti.

Szerzej na ten temat: Trauma przeszłości. System niewolnictwa i jego przejaw w haitańskiej kulturze na przykładzie zombie