Eksperci debatowali na UWM o bankowości, podatkach i sztucznej inteligencji

Na Wydziale Prawa i Administracji UWM odbyła się 5 i 6 listopada IV Ogólnopolska Konferencja Prawa Bankowego. Tegoroczne obrady, zatytułowane „Ewolucja opodatkowania zysków kapitałowych i oszczędności”, miały formę hybrydową. Pierwszego dnia uczestnicy spotkali się online, natomiast 6 listopada kontynuowali dyskusje stacjonarnie w Olsztynie.

Zainteresowanie wydarzeniem systematycznie rośnie. W tym roku organizatorzy odnotowali rekordową liczbę zgłoszeń czynnego udziału – ponad 60. W konferencji wzięli udział przedstawiciele uniwersytetów w Gdańsku, Krakowie, Łodzi, Opolu, Rzeszowie i Lublinie.

– Co ważne, są wśród nich nie tylko naukowcy i wykładowcy, ale również praktycy: radcowie prawni, adwokaci i doradcy podatkowi – podkreślił dr hab. Michał Mariański, prof. UWM z Katedry Prawa Finansowego i Prawa Podatkowego WPiA UWM. Zaznaczył, że choć prawo bankowe i finansowe wymaga specjalistycznej wiedzy, interesuje coraz szersze grono badaczy.

Podatki i rynek finansowy – połączenie pełne wyzwań

Głównym tematem tegorocznych obrad była ewolucja opodatkowania zysków kapitałowych i oszczędności. Zagadnienie to nabiera szczególnego znaczenia w kontekście zmian zachodzących na rynku finansowym oraz poszukiwania rozwiązań zachęcających obywateli do inwestowania.

– Prawo podatkowe jest w Polsce bardzo skomplikowaną gałęzią prawa. Jeżeli zestawimy je dodatkowo z prawem rynku finansowego czy prawem bankowym, poziom trudności rośnie wykładniczo. To wyzwanie zarówno dla pracowników naukowych, jak i studentów, których również zachęcamy do udziału w konferencji i podejmowania własnych problemów badawczych – dodał prof. Michał Mariański.

Jednym z omawianych zagadnień były osobiste konta inwestycyjne (OKI), które mają stanowić nowy instrument mobilizowania oszczędności i wspierania inwestycji. Temu rozwiązaniu swoje wystąpienie poświęciła m.in. prof. Magdalena Fedorowicz z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

– OKI to bardzo potrzebny i pożądany produkt finansowy, który może przyczynić się do przesunięcia oszczędności na rynek inwestycyjny, a tym samym pobudzić gospodarkę. Uważam jednak, że zachęty podatkowe powinny być silniejsze, a zasady rozliczania bardziej przejrzyste. W przeciwnym razie ryzyko podatkowe może nakładać się na ryzyko inwestycyjne – wskazywała prelegentka.

Ważnym elementem dyskusji były również badania porównawcze, pozwalające zestawiać polskie regulacje z rozwiązaniami stosowanymi w innych państwach Unii Europejskiej i poza nią. Dr hab. Mariola Lemonnier, prof. UŁ, która przez kilkanaście lat kierowała Katedrą Prawa Finansowego UWM, zwróciła uwagę, że współczesne prawo rynku finansowego wymaga spojrzenia wykraczającego poza granice jednej dziedziny i jednego systemu prawnego.

– Technologia sprawia, że rozwiązania stosowane w różnych częściach świata szybko się rozpowszechniają, a związane z nimi zagrożenia stają się wspólne. Dlatego nasze badania powinny mieć nie tylko charakter interdyscyplinarny, ale również globalny – podkreślała.

Sztuczna inteligencja zmienia sektor bankowy

Prawo bankowe i finansowe nieustannie konfrontuje się z dynamicznym rozwojem technologii. Dlatego w programie konferencji ujęte zostały również wystąpienia poświęcone tym kwestiom.

– Wpływ sztucznej inteligencji na regulacje prawne, funkcjonowanie banków oraz ochronę klienta na rynku finansowym to temat, który mocno interesuje zarówno naukowców, jak i praktyków. Problem polega na tym, że ustawodawca nie zawsze nadąża za postępem technologicznym, a wiele zagrożeń ujawnia się dopiero w praktyce – zauważył prof. Michał Mariański.

Wśród omawianych problemów znalazły się nieautoryzowane transakcje, wykorzystywanie narzędzi sztucznej inteligencji do oszustw i nadużyć, gromadzenie danych o konsumentach oraz bezpieczeństwo aplikacji bankowych. Dyskutowano także o granicach odpowiedzialności użytkowników i o tym, jak w zmieniającej się rzeczywistości technologicznej oceniać zachowanie racjonalnego konsumenta.

Znaczenie współczesnych przemian technologicznych podkreślał również dr hab. Przemysław Panfil, prof. UG, który moderował pierwszy panel konferencji. Zwrócił uwagę, że zmiany technologiczne, kryzysy i niestabilność otoczenia społeczno-gospodarczego prowadzą do coraz większej liczby regulacji prawnych.

– Coraz trudniej jest pojedynczej osobie śledzić wszystkie zachodzące zmiany. Dlatego możliwość poznania badań innych osób i wymiany doświadczeń jest szczególnie cenna. Pozwala poszerzać wiedzę i lepiej rozumieć przemiany zachodzące w prawie finansowym oraz jego poszczególnych obszarach – podkreślał.

Prawo to nie tylko przepisy

O potrzebie szerszego spojrzenia na prawo rynku finansowego, uwzględniającego wartości i społeczne konsekwencje podejmowanych decyzji, mówiła prof. Anna Jurkowska-Zeidler, prorektorka Uniwersytetu Gdańskiego ds. współpracy i umiędzynarodowienia.

– Każdy konflikt na rynku finansowym dotyczy pieniędzy, a więc również podziału ryzyka. Zasadnicze pytanie brzmi: kto za to zapłaci – państwo, klient czy instytucja finansowa? Samo odwołanie do przepisów nie zawsze wystarcza, dlatego musimy sięgać również do wartości i szukać argumentów pozwalających właściwie rozstrzygać takie spory – podkreślała.

Prelegentka wskazała, że banki dysponują wyspecjalizowanymi zespołami i narzędziami pozwalającymi analizować zagrożenia, podczas gdy klient często nie ma podobnych możliwości oceny konsekwencji zawieranej umowy. Przykładem takiego konfliktu są sprawy dotyczące kredytów frankowych, w których ścierały się interesy konsumentów i instytucji finansowych. Przywołała także inne trudne problemy prawne, określane jako hard cases. Wśród nich znalazły się kwestie przymusowej restrukturyzacji banków, cyfryzacji usług finansowych, wykorzystywania sztucznej inteligencji i danych biometrycznych oraz granic ochrony konsumenta.

– Nie wszystko, co jest technicznie możliwe i ekonomicznie efektywne, powinno być automatycznie dopuszczane. Musimy pytać, gdzie w tym wszystkim znajduje się ochrona klienta, jego prywatność i rzeczywista możliwość wyboru. Nowoczesna bankowość nie może pomijać osób wykluczonych cyfrowo – zaznaczyła i wskazała również na potrzebę znalezienia równowagi między odpowiedzialnością instytucji finansowych a odpowiedzialnością samych klientów za podejmowane decyzje.

Zdaniem prof. Jurkowskiej-Zeidler tego rodzaju problemy wymagają spojrzenia wykraczającego poza literalną wykładnię przepisów.

– Świat jest już przeregulowany, dlatego nie zawsze odpowiedzią na pojawiający się problem powinno być tworzenie kolejnych przepisów. Trzeba umieć sięgać do konstytucji, prawa Unii Europejskiej, wykładni systemowej i funkcjonalnej. Potrzebujemy szerszego spojrzenia na prawo i umiejętności ważenia wartości – zaznaczyła.

Studenci współtworzą naukę

Istotnym wyróżnikiem olsztyńskiej konferencji jest aktywny udział studentów w jej przygotowaniu. Za organizację wydarzenia odpowiadają m.in. członkowie ELSA Olsztyn, którzy współpracują z pracownikami Wydziału Prawa i Administracji UWM.

– Jako ELSA chcemy rozwijać wiedzę i zainteresowania studentów w każdej dziedzinie prawa, nie tylko w tych najbardziej popularnych, takich jak prawo karne czy cywilne. Bankowość dotyczy przecież każdego z nas, dlatego warto przybliżać studentom również tę tematykę – mówił Maciej Ruść, wiceprezes ds. marketingu ELSA Olsztyn.

Jak dodał, konferencja daje młodym ludziom możliwość zaprezentowania własnych abstraktów i wyników badań, a także bezpośredniego spotkania z przedstawicielami nauki i praktyki prawniczej.

– To doskonała okazja do nawiązywania kontaktów i budowania pomostu między teorią a praktyką. Cieszy nas, że zainteresowanie wydarzeniem rośnie i że uczestnicy chcą nie tylko słuchać, ale również dzielić się swoimi badaniami – podkreślił.

Dla organizatorów ważne jest także to, że konferencja pozwala młodym badaczom rozwijać kompetencje, których nie da się zdobyć wyłącznie podczas zajęć dydaktycznych. Przygotowanie wystąpienia, udział w dyskusji i organizacja wydarzenia naukowego to doświadczenia, które mogą zaprocentować na kolejnych etapach kariery akademickiej i zawodowej.

Kolejna edycja już za rok

Efektem konferencyjnych dyskusji są nie tylko nowe kontakty i inspiracje badawcze. Wybrane wystąpienia i opracowania zostaną opublikowane na łamach branżowego czasopisma „Monitor Prawa Bankowego”. Organizatorzy liczą również, że przedstawione analizy i wnioski staną się ważnym głosem w dyskusji nad przyszłymi zmianami legislacyjnymi.

– Chcemy, aby nasze publikacje i rezultaty konferencji dawały ustawodawcy podstawę do dalszych działań i pomagały lepiej dostosowywać prawo do postępu technologicznego. Temat kolejnej edycji wypracujemy wspólnie z uczestnikami – zapowiedział prof. Michał Mariański.

Konferencja była również okazją do podkreślenia znaczenia współpracy między ośrodkami akademickimi. Współorganizatorami wydarzenia, obok Katedry Prawa Finansowego i Prawa Podatkowego UWM oraz Europejskiego Stowarzyszenia Studentów Prawa ELSA Olsztyn, były Katedra Prawa Finansowego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego oraz Zakład Metodologii Prawoznawstwa i Badań Interdyscyplinarnych Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego.

Sylwia Zalewska