17 Listopada 2026
Aktualności
Organizowane na Wydziale Teologii UWM Dni Interdyscyplinarne od lat są przestrzenią dialogu teologii z innymi naukami, m.in. filozofią, pedagogiką, psychologią, antropologią kulturową, historią czy historią sztuki. Każda edycja spotkań ma swój temat przewodni, który skupia specjalistów z różnych dziedzin nauki. Wśród tematów ostatnich lat było m.in. wychowanie, ojciec i ojcostwo, proces beatyfikacyjny, relacje nauki i teologii oraz Biblia.
– Rozpoczynamy już 27. dni dialogu teologii z innymi dziedzinami wiedzy. Chcemy opowiadać o korelacji, zależnościach, jakie zachodzą pomiędzy teologią a sztuką. Nie tylko dzisiaj, ale także historycznie – mówi „Wiadomościom Uniwersyteckim” ks. dr hab. Piotr Towarek z Wydziału Teologii UWM, przewodniczący komitetu organizacyjnego.
Wśród uczestników konferencji są naukowcy z polskich ośrodków naukowych oraz zagranicznych, m.in. z uczelni włoskich (Florencja, Bolonia, Rzym) i z Uniwersytetu Katolickiego w Rużomberku na Słowacji, współorganizatora wydarzenia.
Organizator dodaje, że poruszana tematyka będzie różnorodna, bo sztuka ma różne oblicza.
– Jestem muzykologiem i wiem, że są różne obszary związane z muzyką. Nie każda muzyka jako sztuka nadaje się do tego, by przedstawiać ją w kościele w czasie liturgii – uważa ks. prof. Towarek. Dodaje, że misją konferencji jest, poza dialogiem, ewangelizowanie kultury. – Jan Paweł II mówił, że powinniśmy wyrażać wiarę przez kulturę, przez malarstwo, rzeźbę, muzykę. Chcemy przez te dni ukazać piękno i niesamowitą więź, jaka zachodzi między teologią a sztuką czy nawet architekturą. Chcemy pokazać, że są obszary, które mogą służyć w pewien sposób teologii i dać przestrzeń do wyrażenia Ewangelii.

Konflikt społeczny wokół dzieł sztuki kościelnej
Dr hab. Piotr Birecki, prof. UMK i kierownik Katedry Zabytkoznawstwa i Muzealnictwa, przygotował prelekcję „Sagrada Familia w Barcelonie i Sacré-Cœur w Paryżu. Budynek kościelny w centrum konfliktu społecznego”. Porusza w nim problem tzw. ikonoklazmu, związanego z niszczeniem dzieł sztuki kościelnej.
– Posłużę się dwoma przykładami, czyli kościołem Sacré-Cœur w Paryżu i Sagrada Familia w Barcelonie, które są takim medium konfliktu społecznego pomiędzy grupami, które się określa jako prawicowe i lewicowe. Są to jednocześnie naprawdę wybitne dzieła sztuki: jedno sztuki hiszpańskiej, drugie, z przełomu XIX i XX wieku, odgrywa ważną rolę w pejzażu dzisiejszego Paryża – zdradza mediom uniwersyteckim prof. Piotr Birecki.
Dodaje, że sam konflikt o dzieło sztuki sakralnej nie jest niczym nowym, bo znany był już w średniowieczu, a potem w okresie reformacji. Związane z tym konfliktem problemy mają bardziej podłoże społeczne niż religijne.
– Budowa kościoła Sagrada Familia była realizowana przez bardzo konserwatywne, prawicowe środowiska burżuazji hiszpańskiej. Spowodowało to, że część społeczeństwa, która była wykorzystywana do ciężkiej pracy, widziała w tym kościele symbol ucisku. W związku z tym podejmowano kilka prób zniszczenia tego kościoła – tłumaczy prof. Birecki. – W czasie wojny domowej w Hiszpanii kościół został częściowo zniszczony, próbowano także wysadzić wieżę. Dla rewolucjonistów był to symbol tego, że Hiszpania nie chce się zmieniać, a patrzy tylko wstecz.
Prelegent dodaje, że fundacja kościoła, jego budowa i dekoracja nigdy nie są neutralne. Przykładem tego jest także kościół Sacré-Cœur w Paryżu i Wzgórze Męczenników, na którym powstał.
– Dla katolików jest to miejsce męczeństwa świętych, a dla komunardów (uczestnicy Komuny Paryskiej z 1871 r. – przyp. red.) to jest miejsce egzekucji. W związku z tym budowanie kościoła w takim miejscu musiało wywołać konflikt – uważa prof. Piotr Birecki.
Teologia wyrażona obrazem
Ks. prof. Witold Kawecki, kierownik Katedry Komunikacji Kulturowej i Artystycznej na UKSW, podczas Dni Interdyscyplinarnych zaplanował wykład o sztuce jako teologii wizualnej.
– Teologię powinniśmy opowiadać nie tylko słowem, ale i obrazem. Jest to szalenie ważne dzisiaj, w świecie, gdzie jest dyktatura obrazu i wszyscy posługujemy się ikonkami. Caravaggio służy mi jako dobry przykład do tego, jak pięknie i jak mocno można teologię opowiadać obrazem, twórczością, malarstwem. Możemy w sposób cudowny dotykać transcendencji, opowiadać Boga, który jest nieogarnięty. Tam, gdzie słowo już nie jest w stanie wypowiedzieć do końca i opisać rzeczywistości, przychodzi obraz, który mówi zacznie więcej, który jest w stanie zrobić nam odcienie sytuacji, także tej metafizycznej. Dlatego sztuka jest niezwykle ważna dla Kościoła, dla teologii – uważa ks. prof. Witold Kawecki. Dodaje, że posłuży się przykładami dzieł Caravaggia, które uważa za uniwersalne i bardzo potrzebne współczesnemu człowiekowi. – Będę chciał się zatrzymać szczególnie na jednym z dzieł: „Powołaniem św. Mateusza”. Pokażę, jak słowo nie byłoby w stanie wypowiedzieć tego, co ten obraz wypowiada ewangelicznie, religijnie, teologicznie.
Aranżacja wnętrz a teologia
Jednym z prelegentów jest także ks. dr hab. Marek Jodkowski, prof. UWM, wykładowca na Wydziale Teologii oraz archidiecezjalny konserwator zabytków i dyrektor Wydziału Sztuki Kościelnej Archidiecezji Warmińskiej. Podczas wydarzenia przybliży temat „Artystyczna aranżacja obiektów sakralnych. Uwagi na marginesie współczesnych projektów dekoracyjnych”.
– Będę nawiązywał do tego, jak wygląda styk świata sztuki i problemów związanych z aranżacjami wnętrz współczesnych obiektów sakralnych, jak kaplice i kościoły. Wiemy, że Kościół był zawsze mecenasem sztuki. Widoczne w nim były trendy przemian artystycznych, które dokonywały się w świecie. Natomiast XIX i XX wiek przyniósł nam nową rzeczywistość. Niekoniecznie ta sztuka, która zagościła w przestrzeni publicznej, znalazła swój poklask w obiektach sakralnych. Ta rzeczywistość dotyczy również współczesnych realizacji – mówi „Wiadomościom Uniwersyteckim” ks. dr hab. Marek Jodkowski, prof. UWM. Dodaje, że tam, gdzie powstają świątynie, potrzeba tzw. ręki artystycznej. – Często ta ręka artystyczna dominuje nad refleksją teologiczną, a jednak przy tych realizacjach musi być punkt zbieżny, gdzie teolog wskazuje na to, co ma być wykonane. Interpretacja artystyczna musi się pokrywać z tym, co jest interpretacją teologiczną.
Prelegent zwraca uwagę także na aranżację wnętrz i dostosowanie do wymogów liturgicznych dawnych obiektów sakralnych.
– Dawne obiekty, które były w rękach katolickich, wymagają pewnego rodzaju dostosowania i kreacji wnętrza, która będzie odpowiadała wymogom Soboru Watykańskiego II. Innym tematem są realizacje we wnętrzach kościołów, które zostały przejęte przez Kościół katolicki, np. kościoły poewangelickie na Warmii i Mazurach – zwraca uwagę ks. prof. Jodkowski.

Dwa dni rozmów
Dni Interdyscyplinarne to wydarzenie międzynarodowe, dlatego jego otwarcia dokonali przedstawiciele dwóch uczelni: dr Sylwia Mikołajczak, prodziekan ds. kształcenia i studentów z Wydziału Teologii UWM oraz prof. Radoslav Lojan, dziekan Wydziału Teologii na Uniwersyteckie Katolickim w Rużomberku.
Ponieważ tematem przewodnim jest sztuka, spotkaniu towarzyszy wystawa prac z Warmińskiej Pracowni Ikony oraz fotografii ks. dr. hab. Zbigniewa Stępniaka, prof. UWM.
Konferencja zaplanowana jest w formie hybrydowej i zakończy się w środę 18 listopada ok. godz. 16.00. Uczestnicy mogą łączyć się online przez Google Meet. Informacje i program dostępne są na stronie Wydziału Teologii.
Relacja i zdjęcia: Anna Wysocka