17 Listopada 2026
Aktualności
– Pytamy dzisiaj, jak sprzedać Kopernika, ale tak naprawdę pytamy o to, jak promować Warmię przez wykorzystanie śladów obecności jednego z największych naukowców w historii, który spędził tu większość swojego 70-letniego życia – mówił Artur Kalicki (TVP3 Olsztyn), rozpoczynając spotkanie, które poprowadził wspólnie z dr Emilią Figurą-Osełkowską (Instytut Północny im. Wojciecha Kętrzyńskiego).
Wydarzenie zgromadziło ekspertów w zakresie turystyki, historii i muzealnictwa, którzy wspólnie z prowadzącymi zastanawiali się, jak skutecznie można opowiadać o Koperniku współczesnym odbiorcom, aby w pełni wykorzystać potencjał Warmii i Mazur. Gośćmi spotkania byli Maciej Badowicz z Oddziału PTTK im. dr. Jerzego Szukalskiego w Gdańsku, Marian Jurak, prezes Oddziału Warmińsko-Mazurskiego PTTK w Olsztynie oraz ks. dr Jacek Wojtkowski, dyrektor Muzeum we Fromborku.

Szlak z historią, który potrzebuje nowego podejścia
Rozmowę zdominował temat Szlaku Kopernikowskiego oraz tego, jak odbierają go współcześni podróżni. Szlak funkcjonuje na mapach od początku lat 60., a swój złoty okres przeżywał podczas wielkich obchodów pięćsetnej rocznicy urodzin astronoma w 1973 roku. Dziś atrakcja ta wymaga zupełnie nowego podejścia.
– Warmia i Mazury mają gigantyczny potencjał, natomiast turysta przebywający na szlaku oczekuje nie tylko tablicy, ale realnych przeżyć – mówił Marian Jurak, zwracając uwagę na historyczne korzenie i specyfikę ruchu turystycznego w regionie.
Ks. dr Jacek Wojtkowski dodał, że współczesna branża turystyczna traktuje turystów zbyt „taśmowo”, przez co tracą oni szansę na prawdziwe poczucie klimatu zwiedzanych miejsc.
– Operatorzy czy organizatorzy turystyki do końca nie rozumieją tego, że turysta na szlaku potrzebuje przestrzeni i czasu. Jeśli narzucamy sztywne, dwugodzinne ramy zwiedzania na zasadzie szybkiego zaliczania punktów, zabijamy prawdziwe doświadczenie – wyjaśniał.
Rozwijający się Frombork na końcu świata
Dyrektor fromborskiego muzeum przedstawił niezwykle dynamiczną perspektywę rozwoju miasta, w którym pracuje. Podkreślał, że dawna siedziba Mikołaja Kopernika cieszy się coraz większym zainteresowaniem turystów. Wzgórze Katedralne przyciąga dziś od 150 do 170 tysięcy odwiedzających rocznie, a jego atrakcyjność stale rośnie dzięki głośnym badaniom naukowym i archeologicznym. Ks. dr Jacek Wojtkowski opowiadał o pracach prowadzonych w kryptach pod bazyliką, które wiązały się z poszukiwaniem i potwierdzeniem pochówku samego Kopernika, a zaowocowały odkryciem ponad 120 historycznych pochówków członków kapituły katedralnej.
– Dla antropologów i biologów to bezcenny materiał, który pozwala odtworzyć warunki życia, stan zdrowia oraz funkcjonowanie dawnego miasta i kapituły – tłumaczył.
Dyrektor muzeum podkreślał także światowej klasy unikalność lokalnych zbiorów – od nowo powstającego Centrum Kopernikańskiego po bezcenne starodruki i odnajdywane na miejscu zabytki. Dodatkowo Wzgórze Katedralne wychodzi też poza ramy tradycyjnego zwiedzania, stając się przestrzenią wydarzeń kulturowych.
W trakcie rozmowy o mieście, w którym Kopernik spędził wiele lat, poruszono też jeszcze jedną ważną kwestię. Mimo rozwoju transportowego, Frombork wydaje się leżeć „na końcu świata”, ponieważ dziś trudniej się do niego dostać niż kiedyś. Marian Jurak wspominał tutaj o starej trasie kolejowej, którą dało się dawniej dojechać do tego miasta.

Granica między promocją a tandetą
W rozmowie nie zabrakło trudnych pytań o granice komercjalizacji wizerunku Mikołaja Kopernika. Prowadzący dociekali, jak uchronić astronoma przed powielaniem jego wizerunku na tanich pamiątkach produkowanych na masową skalę. Ks. dr Jacek Wojtkowski zwrócił uwagę na różnice między masową produkcją sprowadzaną z zagranicy a lokalnym rzemiosłem. – Czy wszystko jest na sprzedaż? Musimy stawiać wyraźną granicę. Czym innym jest kiczowata pamiątka z plastiku, a czym innym autentyczny, lokalny produkt stworzony przez regionalnych artystów i rzemieślników, który niesie ze sobą mądrą opowieść – zaznaczył.
Marian Jurak podkreślił, że największą siłą regionu jest jego naturalna prawda historyczna – w końcu to tutaj żył, pracował i tworzył Kopernik, którego postać daje nieograniczone pole do tworzenia najróżniejszych wydarzeń, od inscenizacji historycznych po współczesne formy artystyczne. Maciej Badowicz wspominał dodatkowo o produktach lokalnych, które mogą wpływać na rozwój i wsparcie konkretnych miejsc, jednak rozmówcy doszli do konkluzji, że trudno jest zrobić konkretny lokalny produkt związany z Kopernikiem, który jest już twarzą toruńskich pierników.
Technologia nie zastąpi człowieka
Ciekawym wątkiem spotkania okazał się wpływ nowych technologii na pracę przewodników. Prowadząca dr Emilia Figura-Osełkowska wspomniała o przygotowanej przez Uniwersytet Warmińsko-Mazurski aplikacji mobilnej wykorzystującej rozszerzoną rzeczywistość na Szlaku Kopernikowskim i zapytała gości, czy nie martwią się, że cyfrowe rozwiązania doprowadzą do upadku tradycyjnego oprowadzania. Eksperci zgodzili się, że technologia, chociaż ułatwia i pomaga, nie jest zagrożeniem, gdyż nie zastąpi osobistego, bezpośredniego kontaktu z drugim człowiekiem, który odpowie na pytania zwiedzających dokładniej niż sztuczna inteligencja.
– Aplikacje czy przewodniki multimedialne świetnie sprawdzają się jako uzupełnienie zwiedzania i narzędzie personalizacji, ale nigdy nie zastąpią żywego człowieka. W pracy przewodnika chodzi o bezpośrednią relację, chemię z grupą i umiejętność reagowania na pytania w czasie rzeczywistym – podsumował Maciej Badowicz.
Spotkanie w Kortosferze zakończyło się konkluzją prowadzących, którzy wspominając dawny banknot z wizerunkiem Mikołaja Kopernika, zachęcali, by „zamiast pytać dziś o to, jak »sprzedać« Kopernika”, zastanowić się, „jak Kopernikiem »kupić«”.
Gabriel Zuchniewski
Przypomnijmy, że w 2023 roku, z okazji 550-lecia urodzin polskiego astronoma, trzy polskie uczelnie: Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Mikołaja Kopernika oraz Uniwersytet Warmińsko-Mazurski zorganizowały Światowy Kongres Kopernikański. Debaty Kopernikańskie są szansą na podtrzymanie ogólnopolskiej dyskusji inspirowanej intelektualną spuścizną autora teorii heliocentrycznej.