18 Listopada 2026
Aktualności
Od wielu lat zajmuje się pani tematem funkcjonowania przedsiębiorstw w kontekście ich wpływu na środowisko.
Początkiem usankcjonowanych działań w kierunku zrównoważonego rozwoju w przedsiębiorstwach było przyjęcie przez Polski Komitet Normalizacyjny w 1996 r. pakietu norm ISO 14000 dotyczących zarządzania środowiskowego. Firmy w Polsce mogły zgodnie z przyjętym systemem monitorować i ograniczać swój wpływ na środowisko. Wówczas rozporządzenie EMAS (Eco-Management and Audit Scheme, System Ekozarządzania i Audytu – przyp. red.) nie było w Polsce dostępne aż do wstąpienia do Unii Europejskiej. Wdrożenie ISO 14001 czy EMAS nie jest obowiązkowe, chyba że wymagają tego kontrahenci.
Zrównoważony rozwój i mierzenie wpływu na otoczenie przez narzędzie do raportowania ESG jest obecnie kwestią często poruszaną przez przedsiębiorców. W 2026 roku ten obowiązek dotyczy największych jednostek interesu publicznego, ale w kolejnych latach mają nim być objęte duże, średnie i małe przedsiębiorstwa.
Myślę, że mierzenie przez firmy wpływu na otoczenie jest bardzo ważne, bo etap jedynie deklaracji i życzeń mamy już dawno za sobą. Nie wszystkie wskaźniki zrównoważonego rozwoju można jednak w prosty sposób przełożyć na funkcjonowanie przedsiębiorstwa, bo nie wszystkie dane są gromadzone i dostępne tak, jak np. robimy ze zużyciem wody czy energii. Weźmy za przykład ślad węglowy – przedsiębiorstwa będę miały obowiązek raportowania zarówno swoich danych, jak i danych swoich kontrahentów. Małe czy średnie przedsiębiorstwa nie zawsze jednak takie informacje posiadają. Trzeba jednak przyjąć, że z czasem większość przedsiębiorców się przygotuje, jeśli tylko otrzyma dostatecznie dużo czasu i pomocy. Projekt raportowania ESG miał wejść w 2024 r., ale przesunięto go w czasie, zatem zauważono, że trzeba czasu na przygotowanie. Chociaż z drugiej strony niektóre firmy, które tego obowiązku nie mają, już raportują i jest to związane z polityką funkcjonowania konkretnych przedsiębiorstw.
Czy wzięcie pod uwagę zrównoważonego rozwoju w zarządzaniu przedsiębiorstwem nie jest innym podejściem w ogóle do zarządzania firmą?
Tak. Dużym wyzwaniem jest zwłaszcza analiza podwójnej istotności, która skupia się na wpływie firmy na środowisko i w drugą stronę: jak otoczenie wpływa na firmę i jej wyniki. Przy raportowaniu musimy wybrać najważniejsze obszary i takie, do których mamy dane, np. gospodarowanie odpadami, zużycie energii elektrycznej i wody, zanieczyszczenie środowiska lokalnego. Działalność przedsiębiorstwa może mieć wpływ pozytywny i negatywny, krótkoterminowy i długoterminowy.
Jeśli jest to zakład produkcyjny, to pewne dane są mierzone na etapie produkcji, stosowane są specjalne filtry np. w kominach. Ale jeśli jest to firma o innej działalności?
Pewne wskaźniki może być trudno uzyskać, szczególnie, że dotyczy to nie tylko naszej firmy, ale także współpracowników w łańcuchu wartości. Jeśli sprzedajemy coś w opakowaniu, dochodzi kwestia np. producenta tego opakowania, jego dostawcy itd. Uważam, że najtrudniej będzie zmierzyć, a przede wszystkim wdrożyć, sensowne wskaźniki związane z obszarem społecznym. Wpływ człowieka na środowisko jest tematem wielu debat i badań. Podobnie jest z odwrotną relacją wpływu firm na otoczenie, w tym społeczności lokalne czy zdrowie człowieka. Jednak teraz należy zmienić optykę. Człowiek jest elementem środowiska firmy i tu należy znaleźć odpowiednie wskaźniki, aby zbadać rzeczywiste i istotne wzajemne odziaływania pracownika i firmy na siebie oraz wybór firm do współpracy. Zwracać trzeba uwagę, jak kontrahenci traktują środowisko, ale i swoich pracowników, czy przestrzegają zasad BHP. W zrównoważonym rozwoju ważne są zasoby ludzkie.
Przyglądała się pani funkcjonowaniu przedsiębiorstw na obszarach wiejskich w regionie Warmii i Mazur. Jak małe, często rodzinne firmy, podchodzą do tematu mierzenia wpływu na środowisko?
Na razie raportowanie ESG nie dotyczy mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw. Są jednak takie plany na przyszłość. Województwo warmińsko-mazurskie jest bardzo zróżnicowane gospodarczo. Oprócz obszarów wokół większych miast (Olsztyn, Elbląg) mamy tereny, gdzie stopa bezrobocia jest bardzo wysoka. Małe firmy czy mikrofirmy są tu jedynymi, poza rolnictwem, miejscami zatrudnienia. Na obszarach wiejskich te przedsiębiorstwa zatrudniają często osoby z najbliższego otoczenia: rodzinę, znajomych. Pracodawca jest z pracownikami związany emocjonalnie, więc wprowadzenie nowego standardu zarządzania może wiązać się z oporem. Ale jak w każdej firmie – podstawą jest edukacja pracowników, np. związana z utylizacją materiałów szkodliwych, segregacją odpadów, żeby pracownicy wiedzieli, dlaczego mają pewne rzeczy robić. Na terenach wiejskich podstawą jest dobra współpraca z samorządami. Gdy rozmawiałam z przedsiębiorcami z takich obszarów, zwracali oni uwagę na problemy z systemami ogrzewania i zmieniającymi się rekomendacjami oraz na cenę i dostępność surowców.
Jakie problemy z zakresu zrównoważonego rozwoju wskazują przedsiębiorcy nie tylko z terenów wiejskich?
Przedsiębiorcy zwracają uwagę na problem zużycia wody dobrej jakości, np. w przemyśle rolno-spożywczym przy produkcji. Podnoszona jest kwestia kosztów energii elektrycznej i tego, jak je ograniczyć. Przedsiębiorcy oraz rolnicy, którzy w myśl przepisów prawa nie są przedsiębiorcami, mierzą się z emisją do powietrza i wód pochodzącą z nawozów. Ważne jest monitorowanie, ile np. azotu wprowadza się do środowiska. Raportowanie ESG, jak wspominałam, opiera się na danych, czyli musimy dany wskaźnik ubrać w liczby i mieć punkt odniesienia, który będzie można porównywać.
Czy myśląc o zrównoważonym rozwoju, nie koncentrujemy się jedynie (albo za bardzo) tylko na środowisku?
Troska o szeroko rozumiane środowisko to również troska o pracownika. Działanie na rzecz pracowników powinny przestać być już kojarzone z festynem pracowniczym raz w roku czy paczką na święta. Obszary zrównoważonego rozwoju dotyczące spraw społecznych, w tym dobrostanu pracowników, też można ubrać we wskaźniki. I wydaje mi się, że poza płacą odpowiednią do wykonywanej pracy, należy zwrócić uwagę chociażby na rotację pracowników, na to, ile jest umów o pracę i na zlecenie, ilu jest stażystów, ile firma przeznacza na ochronę zdrowia pracowników i ich komfort w pracy. To także polityka antykorupcyjna, rzeczywiste wdrożenie równouprawnienia i np. równe płace kobiet i mężczyzn na równorzędnych stanowiskach czy polityka antymobbingowa. Przy ESG ważne są konkrety, a nie obietnice czy pozorowanie troski o pracownika. Napawa nadzieję fakt, że firmy zaczynają zwracać uwagę na to, z kim współpracują – czy ten ktoś prowadzi przejrzystą politykę zatrudnienia, jak traktuje pracowników, czy prowadzi programy stażowe. Na razie to najczęściej firmy z długą historią odpowiedniej kultury pracy.
Rozmawiała Anna Wysocka
Dr hab. inż. Mirosława Witkowska-Dąbrowska, prof. UWM pracuje w Katedrze Konkurencyjności Gospodarki. Jej zainteresowania naukowe obejmują zarządzanie środowiskiem, kształtowanie środowiska na obszarach wiejskich w stronę trwałego i zrównoważonego rozwoju, w tym rozwój infrastruktury ochrony środowiska, oddziaływanie na środowisko rolnictwa i stref podmiejskich. Jest autorką lub współautorką ponad 100 publikacji naukowych. Prowadzi zajęcia dydaktyczne z zakresu ekonomii środowiska i zarządzania środowiskiem, ekologii i zarządzania środowiskowego, ekologistyki.

Tekst ukazał się we wrześniowym numerze „Wiadomości Uniwersyteckich", którego temat przewodnim jest ekologia, czyli jedno z największych wyzwań i zobowiązań współczesności. Badań w tym zakresie prowadzi się na UWM wiele i w wydaniu prezentujemy tylko niektóre z nich. Jest to temat ważny dla przedstawicieli wszystkich wydziałów i dyscyplin naukowych.
Poza tym informujemy o najważniejszych wydarzeniach z życia społeczności UWM.
Wszystkie wydania naszego uniwersyteckiego pisma dostępne są na >>> stronie internetowej.