19 Sierpnia 2026
Aktualności
Wśród aktualnych trendów na rynku pracy wskazywana jest rosnąca liczba osób w wieku emerytalnym ciągle aktywnych zawodowo. Czy rzeczywiście tak jest także w naszym regionie?
To stwierdzenie jest prawdziwe, ale wymaga pewnego doprecyzowania. Ustawowy wiek przechodzenia na emeryturę w Polsce to 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. W statystykach GUS podaje się, że np. na koniec ubiegłego roku w Polsce pracowało ponad 1,2 mln seniorów w wieku 60–69 lat i prawie 200 tys. seniorów w wieku 70 lat i więcej. W tym pierwszym przedziale wiekowym znajdują się też mężczyźni, którzy jeszcze nie ukończyli 65 lat, a więc jest to pewne zniekształcenie. Dlatego dokładniejszą miarą, którą mogłybyśmy się posłużyć, są dane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wynika z nich, że w Polsce mamy już 860 tys. pracujących seniorów. Są to osoby, które łączą pobieranie świadczenia emerytalnego i pracę, z różnych przyczyn odraczają moment przejścia na emeryturę albo ponownie podejmują pracę. W ciągu ostatnich dziewięciu lat liczba seniorów podejmujących pracę wzrosła dwukrotnie. W województwie warmińsko-mazurskim na każde tysiąc osób pobierających świadczenie emerytalne 118 pracuje, co stanowi wskaźnik zatrudnienia na poziomie 11,8 proc. Nie jest to najwyższy wynik, bo na pierwszym miejscu jest mazowieckie ze wskaźnikiem 16,5 proc., natomiast na samym końcu jest województwo opolskie – 2,3 proc. Średnia w Polsce w 2023 r. wyniosła 15,2 proc. W tym czasie Estonia miała 17,6 proc., ale np. Rumunia – 2,2 proc.
Czego dotyczyły pani badania osób w wieku senioralnym na rynku pracy?
Razem z zespołem z mojej Katedry Polityki Gospodarczej dwukrotnie badałam zasoby pracy, w tym również osoby w wieku senioralnym. Problemami badawczymi, którymi się zajmowałam, były m.in. przyczyny nieaktywności zawodowej seniorów, motywy ewentualnego powrotu na rynek pracy czy powody przedłużania zatrudnienia po osiągnięciu wieku emerytalnego. Badania umożliwiły mi opracowanie dwóch monografii i kilku artykułów.
Publikowała pani m.in. o determinantach aktywności osób w wieku senioralnym na rynku pracy. Jakie więc są te najważniejsze czynniki: od strony pracownika-seniora, pracodawców i samego rynku?
Z przeprowadzonych przeze mnie badań wśród seniorów z naszego województwa wynika, że aktywność zawodowa osób 60+ najbardziej zdeterminowana jest problemami zdrowotnymi i ograniczeniami fizycznymi z racji wieku. Na te problemy wskazywało ok. 40,5 proc. moich respondentów. Seniorzy (ok. 37,4 proc. respondentów) wskazywali na niedopasowanie miejsc pracy do potrzeb osób starszych. Blisko co piąty senior obawia się wykluczenia ze szkoleń/doskonalenia zawodowego. Również co piąty senior ma przekonanie, że młodsi pokoleniowo współpracownicy postrzegają go jako osobę mniej wartościową, mniej efektywną w kontekście stanowisk, które wymagają kompetencji cyfrowych, kreatywności i pracy pod presją czasu.
W kontekście wymienionych determinant, przytoczę interesujące opracowanie wykonane dla Sejmu RP, w którym zostały wyartykułowane wyzwania, jakie stoją przed państwem, pracodawcami i seniorami. Na poziomie państwowym konieczne jest m.in. propagowanie idei aktywnego starzenia się, potrzeba modyfikacji regulacji prawnych pod kątem warunków, bezpieczeństwa i formy pracy. Analizując temat od strony pracodawców, warto zwrócić uwagę na eliminację dyskryminacji pracownika ze względu na wiek oraz przełamywanie stereotypów i opinii o mniejszej produktywności i motywacji pracujących emerytów. Ważne jest też inwestowanie w kompetencje osób w wieku przedemerytalnym i niewykluczanie ich np. ze szkoleń, jak również tworzenie środowiska pracy zróżnicowanego pokoleniowo, w którym pracownicy mogą dzielić się wiedzą i umiejętnościami. Wiele wyzwań stoi przed samymi seniorami. Kluczowa jest ich otwartość na nieustanne uczenie się oraz elastyczność kompetencyjna, czyli ustawiczne doskonalenie zawodowe, a nawet przekwalifikowanie i zmiana zawodu, oraz przestrzenna, czyli otwartość na zmianę miejsca pracy. Seniorzy są ważnym zasobem na rynku pracy. Prawie 75 proc. respondentów wskazywało, że ich doświadczenie życiowe i dyspozycyjność czasowa są istotne. dla blisko jednej trzeciej seniorów (emerytów) zgłaszających chęć dalszej pracy u dotychczasowego pracodawcy, istotnym atutem jest znajomość przedsiębiorstwa.
Czy są jakieś branże bardziej „sprzyjające” pracującym seniorom?
Stosując nomenklaturę według Polskiej Klasyfikacji Działalności, emeryci z naszego województwa znajdują zatrudnienie najczęściej w opiece zdrowotnej i pomocy społecznej (17,2 proc.), handlu i naprawie pojazdów (12,5 proc.), w przetwórstwie przemysłowym (10,5 proc.) oraz w edukacji – 10,1 proc. Są to więc branże, w których od lat występuje największy niedobór pracowników. Zatem można stwierdzić, że pracujący seniorzy wpływają na zmniejszanie luki w zasobach pracy.
Co może nas jeszcze czekać w najbliższym czasie na rynku pracy, poza starzeniem się społeczeństwa i niedoborem specjalistów czy koniecznością nieustannego uczenia się nowych technologii?
Obecnie bardzo często poruszany jest temat niedoboru kompetentnych pracowników. Środowisko naukowe cały czas poszukuje nowych rozwiązań technologicznych i organizacyjnych. Nieustannie aktualna jest potrzeba cyfryzacji podmiotów, zarówno przedsiębiorstw biznesowych, jak i organizacji publicznych. Zawirowania na rynku pracy wywołuje sztuczna inteligencja, której towarzyszą niepokoje społeczne związane z pewnością zatrudnienia. Tymczasem AI zmienia rynek, ale bardziej pod kątem nowych kompetencji pracowników, a nie zmniejszania liczby miejsc pracy. Obawy społeczne występowały przy każdej rewolucji technologicznej. Chciałabym podkreślić, że były one zawsze takie same: strach przed likwidacją miejsc pracy. Tymczasem praktyka pokazuje, że liczba stanowisk zawsze się zwiększała, ale wzrosły także wymagania związane z kompetencjami pracowników. Jestem przekonana, że najistotniejszym wyzwaniem będzie dostosowanie umiejętności pracujących osób i potencjalnych pracowników do wykorzystania możliwości, które stwarza nam sztuczna inteligencja. Będą potrzebni nowi specjaliści. Wśród trendów na rynku wskazuje się także potrzebę pracy w elastycznych formach, pod którymi kryje się elastyczne zatrudnienie, elastyczność czasu pracy i wynagrodzeń. Taką formą pracy zainteresowani są badani przeze mnie seniorzy z naszego województwa. To grupa, która jest dyspozycyjna w różnych godzinach i dniach, co może odpowiadać na potrzeby pracodawców. Na rynku pracy obserwuje się niekorzystne zmiany demograficzne i starzenie się społeczeństwa. Konkluzją może być apel skierowany do zarządzających organizacjami i instytucjami rynku pracy, ale też do osób stanowiących prawo pracy, polityków oraz pracowników naukowych, aby w kontekście niedoborów na rynku pracy dzisiaj i w perspektywie strategicznej skupili się na zarządzaniu niewykorzystanymi potencjalnymi zasobami pracy. Ten niewykorzystany zasób tworzą osoby zatrudnione w niepełnym wymiarze pracy, osoby defaworyzowane na rynku pracy, np. osoby z niepełnosprawnościami, młodzi i całkowicie bierni (tzw. pokolenia NEET), ale także osoby pobierające świadczenia emerytalne, czyli popularnie nazywani 60/65+ lub też srebrnym pokoleniem. Koncentrujmy się na pracy z człowiekiem i na jego potencjale, który bardzo często jest niewykorzystany.
Rozmawiała Anna Wysocka
zdjęcie główne: www.magnific.com
Dr Magdalena Wysocka pracuje w Katedrze Polityki Gospodarczej UWM. Posiada wieloletnie doświadczenie zawodowe nabyte w podmiotach Telekomunikacji Polskiej, TP – France Telekom oraz Orange. Była współrealizatorką zadań badawczych, diagnostycznych oraz ekspertyz w zakresie restrukturyzacji przedsiębiorstw, rynku pracy i społecznej odpowiedzialności biznesu.
Tekst ukazał się w czerwcowo-lipcowym numerze „Wiadomości Uniwersyteckich", którego tematem przewodnim jest czas. Wspólnie z naukowcami UWM przyglądamy się przestrzeniom, w których albo rzuca się mu wyzwanie (medycyna z ratownictwem na czele), albo próbuje się przewidzieć skutki jego upływu (ekonomia, polityka społeczna). Sprawdzamy, jak nauka, a wraz z nią technika, próbują czas... oszukać. Nie zapominamy też o sukcesach naszej społeczności i najważniejszych wydarzeniach z życia uczelni. Wszystkie wydania naszego uniwersyteckiego pisma dostępne są na >>> stronie internetowej.
