Geografia komunikacji i planowanie transportu przedmiotem obrad na UWM

Do głównych obszarów dyskusji i paneli tematycznych należała zrównoważona mobilność i dostępność transportowa, infrastruktura, środowisko i planowanie przestrzenne, logistyka i rynek transportowy, partycypacja społeczna w planowaniu i zarządzaniu systemami transportowymi.

–  Geografia jako dyscyplina i nauka bada transport w różnych aspektach, od infrastrukturalnego, czyli technicznego, po społeczny, środowiskowy i prawno-organizacyjnego. Nie da się badać transportu inaczej niż interdyscyplinarnie, ponieważ wpływa na wszystkie sfery naszego życia i jest osadzony w określonej przestrzeni. Lokalne problemy oraz wyzwania mogą się różnić, więc widzimy potrzebę badania wszystkich uwarunkowań i przeciwdziałania wykluczeniu komunikacyjnemu – mówiła „Wiadomościom Uniwersyteckim” dr hab. Agnieszka Dawidowicz, prof. UWM, przewodnicząca rady naukowej konferencji i organizatorka wydarzenia.

Zespół naukowy z Wydziału Geoinżynierii UWM pod kierownictwem prof. Dawidowicz realizuje ogólnopolski projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki. Dotyczy on zachowań transportowych mieszkańców Miejskich Obszarów Funkcjonalnych (miast wraz z ich zapleczem, tzw. miejskich sypialni), w kontekście innowacji oraz współczesnych zagrożeń. Inne prace badawcze zespołu dotyczą m.in. kwestii dostępności komunikacyjnej.

Podczas konferencji przybliżono realizowane i planowane w Olsztynie inwestycje rozwoju transportum.in. w planach jest wymiana taboru autobusowego na elektryczny.

–  Dla nas to informacja, że Olsztyn staje się miastem, które coraz bardziej zwraca uwagę na transport zrównoważony – uważa dr hab. inż. Małgorzata Dudzińska, prof. UWM, przewodnicząca komitetu organizacyjnego.

O modernizacji transportu miejskiego, zrealizowanych i planowanych inwestycjach podczas konferencji opowiadali branżowcy z Olsztyna, m.in. z Zarządu Dróg Zieleni i Transportu w Olsztynie, Zakładu Linii Kolejowych w Olsztynie czy Powiatowej Służby Drogowej w Olsztynie. Podkreślano, jak ważne jest zwracanie uwagi na potrzeby społeczne przy rozwijaniu linii tramwajowej, ustalaniu częstotliwości kursów i optymalizacja całej komunikacji publicznej, w tym rozwoju infrastruktury transportu aktywnego, czyli ścieżek rowerowych.

Olsztyn jako przykład

To była już XI edycja konferencji, która przyciągnęła na UWM specjalistów z kilkunastu ośrodków akademickich oraz praktyków z branży transportowej.

 – Frekwencja dopisała, co bardzo nas cieszy. Propozycję zorganizowania konferencji w Olsztynie otrzymaliśmy na ubiegłorocznej, jubileuszowej X konferencji organizowanej w Poznaniu. Środowisko naukowe i branżowe było ciekawe naszych najnowszych inwestycji: dworca PKP oraz rozbudowanej sieci tramwajowej – wyjaśnia prof. Dawidowicz. – Zorganizowaliśmy specjalny kurs po całym mieście. Tramwaj tylko dla uczestników konferencji poruszał się trasami wszystkich dostępnych linii, będąc precyzyjnie wkomponowanym w obowiązujący rozkład jazdy. Dzięki temu mogliśmy bez przeszkód zaprezentować gościom najciekawsze punkty na mapie komunikacyjnej Olsztyna, w tym charakterystyczny wiadukt na Nagórkach.

– Olsztyn to niezwykle ciekawy przypadek reaktywacji systemu tramwajowego w skali całej Europy Środkowej, a nie tylko Polski. Od lat 50. do 80. XX wieku obserwowaliśmy falę likwidacji transportu elektrycznego: zarówno tramwajów, jak i trolejbusów. Pierwszym państwem, które jeszcze w latach 80. zaczęło odtwarzać zlikwidowane sieci, była Francja, a w ślad za nią poszła Holandia. We Francji proces ten objął kilkadziesiąt miast. Olsztyn jest w naszej części kontynentu wyjątkowym przykładem udanej próby powrotu do tego środka transportu. Moim zdaniem przyniosło to pozytywne efekty, znacznie lepsze, niż spodziewali się malkontenci – opowiadał „Wiadomościom Uniwersyteckim” dr Arkadiusz Kołoś z Uniwersytetu Jagiellońskiego, przewodniczący Komisji Geografii Komunikacji PTG. Naukowiec dodał, że warto byłoby przeprowadzić szczegółową analizę olsztyńskich rozwiązań, aby inne miasta mogły uczyć się na tym przykładzie – również tego, co ewentualnie należało zrobić inaczej.

Polska potrzebuje centralnego portu

Dużym zainteresowaniem cieszył się także temat projektowania i przyszłych inwestycji w kontekście Centralnego Portu Komunikacyjnego. Węzeł ma integrować środowisko transportu lotniczego, kolejowego i drogowego.

– Eksperci zgodnie podkreślali, że budowa CPK jest koniecznością, choć kwestia jego ostatecznej lokalizacji i wariantu pozostaje otwarta. To trudny temat, głównie ze względu na aspekt społeczny, jednak potrzeba stworzenia dużego punktu przesiadkowego w tej części Europy jest ogromna. Taki projekt to szansa dla Polski, której niewykorzystanie byłoby dużą stratą – zauważa dr hab. inż. Małgorzata Dudzińska, prof. UWM. – Podczas konferencji przedstawiono nam najbardziej optymalny zdaniem specjalistów wariant lokalizacji. Czas pokaże, czy zostanie on przyjęty.

Pani profesor dodała, że przy każdej wielkiej inwestycji transportowej powraca ten sam dylemat społeczny: każdy chciałby mieć blisko do przystanku, ale nikt nie chce torów czy drogi bezpośrednio pod oknem.

– Koncepcja Centralnego Portu Komunikacyjnego to także pomysł na nowy system kolejowy w Polsce. Porównuję go do programu rozwoju dróg szybkiego ruchu z początku lat 90. Po trzech dekadach możemy powiedzieć, że został on w większości zrealizowany, mimo pewnych błędów, które po drodze popełniono – dodał dr Arkadiusz Kołoś, zwracając jednocześnie uwagę na problem nadmiernego uzależnienia Polaków od samochodów.

Wykluczenie komunikacyjne

Innym poruszanym zagadnieniem był wątek wykluczenia komunikacyjnego. Podawano przykłady miejsc, do których realizowany jest tylko jeden kurs i takie przystanki, na których nie ma rozkładów jazdy, a te dostępne w Internecie nie zawsze są aktualne. Mieszkańcy nie mają pewności, czy pojazd w ogóle przyjedzie i o której. Przybliżono także takie lokalizacje, które połączeń nie mają żadnych. Omawiano również m.in. potrzebę zintegrowania komunikacji miejskiej z podmiejską, przeciążenie miasta i  tworzenie więcej miejsc typu Park&Ride, w których mieszkańcy mogliby zostawiać swój środek transportu i przesiadać się do transportu publicznego.

– Wyniki badań ukazały, że Olsztyn ma dobrze rozwiniętą sieć transportową na tle innych miast – zaznacza prof. Dudzińska.

–  Od 20 lat prowadzimy badania nad wykluczeniem komunikacyjnym i mówimy o tym na niemal każdej konferencji. Wiele zaczyna się zmieniać, a temat coraz częściej pojawia się w debacie publicznej. To nie tylko nasza zasługa, ale mamy w tym swój udział – mówił dr Arkadiusz Kołoś. Ekspert dodał, że podczas konferencji na UWM poruszany jest m.in. temat zintegrowanej sieci kolejowej – To rozwiązanie, które powoli się kształtuje. Już dekadę temu postulowaliśmy, by tworzyć sieć dopasowaną do potrzeb mieszkańców, a nie naginać te potrzeby do istniejącej infrastruktury.

Prelegent dodał, że podczas obrad rozmawiano m.in. o kolejowych stacjach przystankowych w miastach np. w Olsztynie, ich dostępności dla mieszkańców i częstotliwości kursów. Podał także przykłady miast, w których rozwój zaplecza kolejowego przyczynił się do rozwoju całych dzielnic, bo wokół torów budowano infrastrukturę miejską, usługową i mieszkalną. Podkreślił, że istnieje potrzeba organizowania kolejowych połączeń miejskich i podmiejskich.

Podczas obrad poruszono również kwestię zmian klimatycznych. Eksperci wskazywali, że gwałtowne ulewy następujące po okresach suszy coraz częściej doprowadzają do paraliżu miast, gdy systemy kanalizacyjne nie nadają się do odprowadzenia tak dużej ilości wody, czyniąc drogi nieprzejezdnymi. Osobny wątek poświęcono mobilności aktywnej i konieczności rozbudowy infrastruktury wspierającej ruch rowerowy i pieszy.

– Takie spotkania naukowców z różnych części Polski są niezbędne do wymiany spostrzeżeń i odkryć. Po pierwsze, pozwala to dostrzec wspólne dla wszystkich regionów problemy. Po drugie, możemy dzięki temu wdrażać rozwiązania, które sprawdziły się już w innych miastach. Wreszcie, po trzecie – jesteśmy w stanie wspólnie wypracować zupełnie nowe koncepcje – podkreśla prof. Dawidowicz.

Konferencja „Problemy i wyzwania geografii komunikacji” odbyła się na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w dniach 7–8 maja 2026 r. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Instytut Gospodarki Przestrzennej i Geografii na Wydziale Geoinżynierii UWM we współpracy z olsztyńskim oddziałem Polskiego Towarzystwa Geograficznego. Konferencja jest kontynuacją tradycji zapoczątkowanej w Arłamowie i Polańczyku, a rozwijanej później w ośrodkach akademickich w Gdańsku, Łodzi, Krakowie, Warszawie, Szczecinie, Toruniu oraz Poznaniu. Kolejne spotkanie geografów komunikacji planowane jest w Łodzi.

Anna Wysocka 

fot. Marcin Eichel