Uniwersytety Europejskie: szansa, jakiej nie było

Przedstawiciele ChallengeEU pozują do zdjęcia

07 Maja 2026

Aktualności

fot. Janusz Pająk

Europejskie uczelnie są coraz bliżej siebie, a coraz dalej od ograniczających je schematów. Uniwersytety Europejskie to nie tylko współpraca ponad granicami, ale próba stworzenia nowej jakości w edukacji, gdzie wiedza, mobilność i wspólne wartości stają się fundamentem przyszłości. Jeden z sojuszy wspólnie z ośmioma innymi uczelniami od ponad roku tworzy Uniwersytet Warmińsko-Mazurski. ChallengeEU to ogromna szansa i, rzecz jasna, ambitne wyzwanie. Na UWM trwa pierwsza z zaplanowanych corocznych konferencji sojuszu, więc korzystamy z okazji, by podsumować ostatnie kilkanaście miesięcy naszej obecności w aliansie.

Kiedy we wrześniu 2017 roku prezydent Francji Emmanuel Macron wygłaszał na Sorbonie swoje credo, nie zapomniał w nim o szkolnictwie wyższym: „Wierzę, że programy mobilności jak Socrates-Erasmus. Krokiem milowym było też wprowadzenie systemu ECTS (Europejski System Transferu Punktów), który umożliwił uznawanie osiągnięć edukacyjmusimy stworzyć Uniwersytety Europejskie – sieci uniwersytetów rozprzestrzenionych w Europie, w których studia każdego studenta oznaczają naukę także za granicą, w co najmniej dwóch językach” – oznajmił. Za słowami poszły czyny i Komisja Europejska rozpoczęła prace nad wdrożeniem tego pomysłu w życie.

Współpraca bez granic

Idea uniwersytetów ponadnarodowych nie jest nowa. Jak przypominają autorzy raportu z badań pt. „Polskie uczelnie w Uniwersytetach Europejskich”, sięga ona dyskusji z końca lat czterdziestych XX wieku. Niełatwo było jednak do niej przekonać środowisko akademickie – silne związki uczelni z państwami narodowymi stanowiły hamulec dla rozwoju takiej współpracy. W kolejnych dekadach rozwijane były wprawdzie inicjatywy między uczelniami z różnych krajów, ale na większą skalę proces umiędzynarodawiania rozpoczął się od lat siedemdziesiątych. Globalizacja i rosnąca współzależność państw mobilizowały do tworzenia nowych rozwiązań, wśród których kluczową rolę odegrały takie programy mobilności jak Socrates-Erasmus. Krokiem milowym było też wprowadzenie systemu ECTS (Europejski System Transferu Punktów), który umożliwił uznawanie osiągnięć edukacyjnych między uczelniami, podobnie zresztą jak Deklaracja Bolońska, którą kojarzymy między innymi z systemem kształcenia na dwóch stopniach (licencjackim/inżynierskim i magisterskim).

Europejskie Uniwersytety są inicjatywą, która stanowi integrację instytucjonalną uczelni, ale z punktu widzenia politycznego wpisuje się ona także w dążenie do zwiększenia globalnej konkurencyjności Europy wobec Chin i Stanów Zjednoczonych poprzez rozwój kapitału ludzkiego i gospodarki opartej na wiedzy.

Od idei do konkretu

Prof. dr hab. Tomasz Szapiro w tekście dla „Forum Akademickiego” przypomina, że idea, którą przed słuchaczami przedstawiał Macron, miała swoje źródła nie tylko w doświadczeniach wynikających z realizacji programów europejskich, ale i w głosach kadry zarządzającej uczelniami. Kluczowe były w tym kontekście ustalenia konferencji rektorów we Francji i w Niemczech.

Francuska propozycja znalazła swoje odzwierciedlenie w dokumencie „European universities – CPU proposal”. Podkreślano w nim potrzebę budowania żywych i mocnych relacji 4–6 partnerów, którzy mieli prowadzić powiązane kształcenie i badania wspierane mobilnością. Ale to nie wszystko, bo jak pisał prof. Szapiro, „Projekt zakładał włączenie kształcenia ustawicznego, wzmocnienie więzi międzyinstytucjonalnych partnerów, tworzenie i wykorzystanie platform usług wspólnych i wzmacnianie synergii”.

Niemiecka konferencja rektorów przedstawiła dokument „Distributed Excellence”, proponując uczynienie z koncepcji zdecentralizowanej doskonałości podstawowej zasady europejskich systemów kształcenia na poziomie wyższym.

Trzeci dokument, który był kluczowy dla formułowania idei i zasad funkcjonowania Uniwersytetów Europejskich, to „Territorial Connections – Proposal for an European Program to Work in Favor of Ecosystems”, w którego powstanie zaangażowali się także przedstawiciele Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich. „Powiązania terytorialne miały funkcjonować jako ekosystemy instytucjonalizujące trójkąt »badania-nauczanie-innowacje«, w procesach konkurowania lub współpracy regionów o podobnych profilach” – zauważał prof. Tomasz Szapiro.

Jak przypominał ekonomista, dwa miesiące po wystąpieniu prezydenta Macrona na Sorbonie ukazała się kolejna wersja dokumentu opracowanego przez trzy konferencje rektorów, a 18 maja 2018 roku opublikowały one deklarację „Living Up to the Signif icance of Universities for the Future of the EU”. W tym czasie do pracy na dobre przystąpiła też Komisja Europejska. Pierwszy konkurs dla uczelni chcących tworzyć sojusze Uniwersytetów Europejskich rozstrzygnięto w 2019 roku. W piątym, którego wyniki ogłoszono 28 czerwca 2024 roku, o status Uniwersytetu Europejskiego starało się około 500 uczelni zrzeszonych w 60 międzynarodowych konsorcjach. Spośród nich wyłoniono 14. Jednym z zakwalifikowanych do finansowania aliansów był ChallengeEU współtworzony przez Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie.

– To ogromna szansa dla naszej społeczności – mówił tuż po ogłoszeniu wyników konkursu prof. Jerzy Przyborowski, rektor UWM.

Pierwsza coroczna konferencja sojuszu ChallengeEU pod hasłem „Bridging Regions – Connecting Universities”. Biorą w nim udział przedstawiciele wszystkich uczelni tworzących konsorcjum, a także partnerzy z otoczenia społeczno-gospodarczego oraz reprezentanci różnych instytucji i innych sojuszy. Zwiedzanie Kortowa.

ChallengeEU. Wyzwanie: Ulepszanie

Sojusz ChallengeEU oficjalnie rozpoczął swoją działalność w 2025 roku. Tworzy go dziewięć uczelni. Gdyby spróbować zawęzić pola tej współpracy do kilku najważniejszych punktów, to należałoby wspomnieć przede wszystkim o innowacyjnym podejściu, mającym na celu tworzenie zespołów złożonych ze studentów, naukowców i partnerów z sektora przemysłu, administracji i społeczeństwa, aby wspólnie mierzyć się ze złożonymi wyzwaniami w obszarze zdrowiu i dobrostanu, inteligentnej cyfryzacji oraz zrównoważonej przyszłości.

W centrum zainteresowań ChallengeEU mieści się też dążenie do usuwania barier w dostępie do nauki poprzez tworzenie otwartych, zróżnicowanych i włączających kampusów na dziewięciu uczelniach partnerskich. Wszystkim partnerom towarzyszy przekonanie, że niezależnie od pochodzenia czy sytuacji życiowej, każdy powinien mieć równy dostęp do wysokiej jakości edukacji.

Trzecim ważnym obszarem działalności sojuszu jest rozwijanie koncepcji edukacji opartej na wyzwaniach (Challenge Based Learning, CBL), umożliwiając studentom angażowanie się w rozwiązywanie rzeczywistych problemów. To podejście rozwija kluczowe kompetencje przyszłości: kreatywność, współpracę, krytyczne myślenie oraz odpowiedzialność społeczną.

W marcu 2025 roku, podczas uroczystej inauguracji działalności sojuszu ChallengeEU na UWM, prof. Paweł Wielgosz, pełnomocnik rektora ds. Uniwersytetu Europejskiego, podkreślał, że uczelnie należące do działających obecnie sojuszy, stanowią niecałe 10 proc. wszystkich szkół wyższych na Starym Kontynencie. Oznacza to, że UWM znajduje się w wyjątkowym gronie, które ma szansę nie tylko wpływać na przyszłość europejskiej edukacji, ale i tworzyć nowe przestrzenie do rozwoju dla swojego najbliższego otoczenia.

– Projekt wpisuje się w ideę „studiów bez granic” i przyczynia się do budowy otwartego, nowoczesnego oraz zrównoważonego szkolnictwa wyższego, dostępnego dla szerokiego grona osób – od studentów, przez naukowców, aż po lokalne społeczności i partnerów europejskich – mówił w jednej z rozmów z „Wiadomościami Uniwersyteckimi” prof. Paweł Wielgosz, przypominając, że UWM został także beneficjentem programu „Wsparcie Uniwersytetów Europejskich” finansowanego przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej i otrzymał ponad 1,2 mln zł n rozwijanie umiędzynarodowienia uczelni oraz wzmacnianie współpracy w ramach sojuszu ChallengeEU. Korzystają na tym już teraz m.in. ambasadorzy, którzy wzięli udział m.in. w stażu w Hiszpanii. Ale środki czekają także na innych studentów oraz pracowników uczelni. Dofinansowane zostaną m.in. szkoła letnia, międzynarodowe zespoły badawcze w ramach inicjatywy M.A.R.K.E.T.s, a także współpraca z innymi aliansami.

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie podjął się wyzwania i zorganizował pierwszą coroczną konferencję sojuszu ChallengeEU pod hasłem „Bridging Regions – Connecting Universities”. Wydarzenie aktualnie się odbywa (6–7 maja) i biorą w nim udział przedstawiciele wszystkich uczelni tworzących konsorcjum, a także partnerzy z otoczenia społeczno-gospodarczego oraz reprezentanci różnych instytucji i innych sojuszy. Olsztyńskie spotkanie jest okazją, aby podsumować dotychczasową współpracę pomiędzy Olsztynem i Offenburgiem oraz mieszczącymi się w tych miastach uczelniami.

Daria Bruszewska-Przytuła