Sieć Prawa Zrównoważonego Rozwoju tworzą: Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Uniwersytet Szczeciński, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego oraz Uniwersytet Lubelski. Po stronie UWM zadania przewidziane w umowie wykonuje Katedra Prawa Gospodarczego i Prawa Handlowego Wydziału Prawa i Administracji oraz Laboratorium Prawno-Środowiskowe, a prace koordynuje prof. dr hab. Elżbieta Zębek.

– Inicjatywa powołania do życia Sieci Prawa Zrównoważonego Rozwoju powstała na dorocznym Zjeździe Katedr i Zespołów Badawczych Prawa Ochrony Środowiska pt. „Pogranicza prawa ochrony środowiska”, który odbył się w maju 2024 r. w Opolu. Podczas tego wydarzenia narodził się pomysł, aby powołać oficjalnie działający organ, które umożliwi współpracę naukową i upowszechnianie wiedzy o prawie zrównoważonego rozwoju – tłumaczy w rozmowie z „Wiadomościami Uniwersyteckimi” prof. Elżbieta Zębek.   

Wielość spojrzeń i edukacja

Współcześnie badania nad prawem zrównoważonego rozwoju powinny być prowadzone z uwzględnieniem różnych dyscyplin naukowych – nie tylko w obrębie nauk prawnych. 

– Dlatego też głównym celem sieci jest prowadzenie wspólnych, interdyscyplinarnych badań nie tylko w takich obszarach, jak prawo ochrony środowiska, publiczne i prywatne prawo gospodarcze oraz prawo praw człowieka, ale też nauk ekologicznych, technicznych, ekonomicznych i filozoficznych – podkreśla prof. Elżbieta Zębek. 

Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ) przyjęła 17 celów zrównoważonego rozwoju, które mają sprawić, że świat będzie bardziej sprawiedliwy, bezpieczny i przyjazny dla planety. Są to działania podjęte w ramach Agendy 2030, którą – przypomnijmy – zobowiązał się realizować również Uniwersytet Warmińsko-Mazurski. Ustanowione cele dotyczą różnych aspektów – m.in. ekonomicznego, społecznego czy dotyczącego praw człowieka i ochrony środowiska, stąd też potrzeba przyjrzenia się tym zagadnieniom z różnych naukowych perspektyw oraz koordynacji działań na poziomach krajowym, unijnym i międzynarodowym. 

O potrzebie interdyscyplinarnego podejścia do zagadnień związanych ze zrównoważonym rozwojem prof. Elżbieta Zębek, wraz z dr hab. Małgorzatą Augustyniak, prof. UWM oraz dr. Marcinem Kowalczykiem (wszyscy  z Wydziału Prawa i Administracji UWM), napisała w artykule pt. „An interdisciplinary approach to environmental protection: legal, economic, technological, and philosophical considerations”.

Warto podkreślić, że działania Uniwersyteckiej Sieci Prawa Zrównoważonego Rozwoju znajdą odzwierciedlenie nie tylko w podejmowanych przedsięwzięciach badawczych, ale także tych na rzecz społeczeństwa.

– Oczywiście, że bardzo ważna jest dla nas także edukacja, dlatego też dostępna jest strona internetowa, a ponadto planujemy organizowanie m.in. seminariów naukowych online, w których będzie mógł uczestniczyć każdy. Mamy zamiar publikować nasze prace naukowe również w języku polskim, by upowszechniać tę wiedzę wśród polskojęzycznych odbiorców – zapowiada naukowczyni.    

Naukowa dyskusja o usługach ekosystemowych

Pierwsze seminarium naukowe odbędzie się w piątek 6 marca 2026 r. na platformie Teams. Jego tytuł to: „Usługi ekosystemowe w dialogu prawa i nauk przyrodniczych – od kategorii ekologicznej do konstrukcji prawnej”.  

Jak wyjaśnia prof. Elżbieta Zębek, usługi ekosystemowe są nowym pojęciem w prawie ochrony środowiska, dlatego też członkowie sieci doszli do wniosku, że warto podjąć ten temat na seminarium inaugurującym.  

– Pojęcie usług ekosystemowych dotyczy wykorzystywania zasobów środowiska. Dotyczy ono m.in. pobierania wody czy korzystania z naturalnych pochłaniaczy, takich jak lasy, gleby czy jeziora. Jest to bardzo istotne z perspektywy ochrony klimatu. Obecnie ważnym aspektem jest neutralność klimatyczna, czyli bilans ilości emitowanego i pochłanianego dwutlenku węgla, a usługi ekosystemowe są m.in. związane z tym naturalnym pochłanianiem dwutlenku węgla, ale także z wykorzystywaniem środowiska do celów turystycznych, rekreacyjnych czy  gospodarczych – tłumaczy badaczka. 

W seminarium wezmą udział prawnicy, przedstawiciele nauk prawnych, przyrodniczych, ekonomicznych oraz filozofii. W programie przewidziano cztery sesje: „Wartość usług ekosystemowych – pomost między filozofią a prawem”; „Wartość usług ekosystemowych – pomost między ekonomią a prawem”; „Usługi ekosystemowe w procedurach administracyjnych” oraz „Usługi ekosystemowe jako zadanie państwa”.

Owocem tego wielodziedzinowego dialogu będzie publikacja w prestiżowym europejskim wydawnictwie Routledge, w którym prof. E. Zębek wraz z J. Dobkowskim i J.J. Ziętym oraz z udziałem zagranicznych współautorów, w 2025 roku opublikowała monografię pt. „Legal Protection of European Inland Waters. Solutions for Sustainable Management”. Szczegółowych informacji nt. seminarium należy szukać na stronie internetowej Uniwersyteckiej Sieci Prawa Zrównoważonego Rozwoju.  

Warto również wspomnieć, że za organizację seminarium odpowiada UWM, ponieważ sieć działa w taki sposób, że co dwa lata wyznaczone w umowie dwie uczelnie koordynują prace naukowe i organizacyjne. W związku z tym obecnie kortowska uczelnia pełni tę funkcję wraz z UMK.

– Prace koordynacyjne polegają na utworzeniu zaplecza naukowego i technicznego dotyczącego wydarzeń naukowych (seminariów naukowych, konferencji) i publikacji naukowych, tj. zaproszenia gości do wydarzeń naukowych, utworzenia strony internetowej, plakatu, harmonogramu, planu wydawniczego. Prace te odbywają się we współpracy ze wszystkimi jednostkami naukowymi będącymi członkami sieci – dodaje prof. Zębek.      

Laboratorium Prawno-Środowiskowe

Nowa siedziba Wydziału Prawa i Administracji może poszczycić się wyjątkowym miejscem, w którym można prowadzić interdyscyplinarne badania z zakresu ochrony środowiska, a mianowicie, jest to nowoczesne Laboratorium Prawno-Środowiskowe. 

– W laboratorium zajmuję się bioindykacją środowiskową, szczególnie w odniesieniu do wód. Dysponuję tam sprzętem, który pozwala mi wykonywać m.in. badania jakości wód. Moim obiektem badań są sinice i glony jako bioindykatory, ponieważ są jednymi z najlepszych wskaźników jakości wód i, obok innych grup organizmów wodnych, zostały wskazane w przepisach prawa, tj. w rozporządzeniu z 2021 roku, które dotyczy wskaźników jakości śródlądowych wód powierzchniowych i. Obecnie jestem w trakcie badań jakości wód miejskich jezior w Olsztynie: Skanda, Kortowskiego, Ukiel i Długie. Celem tych badań jest określenie stanu wód i  wpływu użytkowania zlewni na ich jakość – mówi prof. Elżbieta Zębek.  

Analiza próbek odbywa się za pomocą specjalnego programu komputerowego i kamery, dzięki którym można przenieść obraz spod mikroskopu na ekran komputera. Umożliwia to dokładniejszą identyfikację i oznaczenie gatunków sinic oraz glonów, wykonanie ich zdjęć, a także dokonanie pomiarów obiektów.

Dzięki badaniom prowadzonym przez prof. Elżbietę Zębek można zaproponować konkretne rozwiązania prawne.

– Wśród tych rozwiązań mogą być nawet zmiany w systemie bioindykacji wód, który przecież został opracowany przez specjalistów zajmujących się hydrologią i hydrobiologią, czy zmiany przepisów prawnych w zakresie ogólnych zasad ochrony i zarządzania wodami – mówi naukowczyni.

Więcej o tym, jak mądrze zarządzać zasobami wodnymi, które są jednymi z najcenniejszych, jakimi dysponujemy, prof. Elżbieta Zębek opowiadała w wywiadzie dla czerwcowego numeru „Wiadomości Uniwersyteckich”.

 mw

zdj. główne: www.freepik.com